تأکید استاد قیس العطار بر ضرورت احیای تخصصی و بین‌المللی میراث علمی علامه مجلسی
در نشست علمی محققان دبیرخانه کنگره بین‌المللی علامه مجلسی با استاد قیس العطار، بر شناسایی و استخراج مباحث لغوی و حدیثی، تصحیح انتقادی متون و گسترش مطالعات بین‌المللی درباره میراث علامه مجلسی تأکید شد.
نشست علمی تخصصی جمعی از محققان و پژوهشگران دبیرخانه کنگره بین‌المللی علامه محمدباقر مجلسی (قدس‌سره) با استاد قیس العطار، از پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه میراث حدیثی شیعه، روز ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۵ برگزار شد.
این نشست در راستای برنامه‌های علمی و پژوهشی دبیرخانه کنگره و با هدف بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و تجربیات متخصصان حوزه حدیث و تراث اسلامی، بررسی ظرفیت‌های پژوهشی آثار علامه مجلسی و شناسایی زمینه‌های تازه برای توسعه مطالعات تخصصی درباره شخصیت و میراث علمی این محدث برجسته برگزار گردید.
علامه مجلسی؛ وارث و امتداد سنت سترگ حدیثی شیعه
در این نشست، استاد قیس العطار با اشاره به گستردگی و غنای میراث علمی و حدیثی شیعه، جایگاه علامه محمدباقر مجلسی را در استمرار و تکامل سنت حدیثی عالمان امامیه مورد تأکید قرار داد.
وی علامه مجلسی را امتداد مکتب علمی و حدیثی بزرگان و پیشگامان اندیشه شیعه، همچون شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی و علامه حلی دانست و بر پیوند عمیق آثار و فعالیت‌های علمی وی با میراث گران‌سنگ عالمان پیشین تأکید کرد.
استاد العطار در تبیین جایگاه کتاب شریف «بحارالأنوار» و ظرفیت‌های گسترده علمی آن، با اشاره به عظمت و جامعیت این اثر اظهار داشت:
«علامه مجلسی امتداد مکتب بزرگان شیعه مانند شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی و علامه حلی است؛ کتاب بحارالأنوار اثر بی‌نظیری است که اگر در اختیار دیگران بود، صدها اثر در شرح و تبیین آن به نگارش درمی‌آوردند».
این ارزیابی، بیانگر ظرفیت گسترده بحارالأنوار برای مطالعات تخصصی در حوزه‌های گوناگون علوم اسلامی و ضرورت عبور از رویکرد صرفاً گردآورانه به این اثر و توجه به ابعاد تحلیلی، توضیحی و پژوهشی آن است.
پیشنهادهای پژوهشی برای توسعه مطالعات تخصصی درباره بحارالأنوار
بخش مهمی از این نشست به طرح دیدگاه‌ها و پیشنهادهای تخصصی استاد قیس العطار درباره چگونگی مطالعه و احیای میراث علمی علامه مجلسی اختصاص یافت.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های علمی بحارالأنوار، بر لزوم شناسایی و استخراج نظام‌مند توضیحات و بیانات لغوی و حدیثی علامه مجلسی تأکید کرد؛ مباحثی که در خلال شرح روایات و بررسی منابع حدیثی مطرح شده‌اند و می‌توانند خود موضوع پژوهش‌های مستقل و تخصصی قرار گیرند.
از نگاه وی، گردآوری و طبقه‌بندی این توضیحات و سامان‌دهی آنها در قالب پژوهش‌های موضوعی، می‌تواند زمینه شناخت دقیق‌تر روش حدیثی و شیوه مواجهه علامه مجلسی با متون روایی را فراهم آورد و ابعاد مهمی از دانش لغوی و حدیثی وی را آشکار سازد.
موضوع دیگری که در این گفت‌وگو مورد توجه قرار گرفت، ضرورت دقت علمی در تصحیح متون و مقابله نسخه‌های خطی بود. استاد العطار با تأکید بر اهمیت صیانت از اصالت متون، بر ضرورت بهره‌گیری از روش‌های دقیق نسخه‌شناختی و متن‌پژوهی در فرایند تحقیق و تصحیح آثار تأکید کرد؛ زیرا اعتبار پژوهش‌های مبتنی بر میراث مکتوب، تا حد زیادی به صحت متن، شناسایی نسخه‌های معتبر و رعایت اصول علمی تصحیح وابسته است.
وی همچنین توجه به ابعاد ادبی میراث علامه مجلسی و شناسایی و بررسی سروده‌های مرتبط با شخصیت و آثار وی را از دیگر زمینه‌های قابل اعتنای پژوهش برشمرد و بر ضرورت معرفی این جنبه‌ها در عرصه مطالعات بین‌المللی تأکید کرد.
تأکید بر گسترش افق‌های تازه در مجلسی‌پژوهی
دیدگاه‌های مطرح‌شده در این نشست، بر ضرورت گسترش دامنه مطالعات درباره علامه مجلسی از بررسی‌های متعارف کتاب‌شناختی و تاریخی به حوزه‌های تخصصی‌تر و میان‌رشته‌ای دلالت داشت.
استخراج مباحث لغوی و حدیثی، بررسی روش‌شناسی علامه در شرح و تبیین روایات، تصحیح انتقادی آثار و توجه به ابعاد ادبی میراث وی، هر یک می‌توانند زمینه شکل‌گیری شاخه‌های پژوهشی مستقلی را در مطالعات علامه مجلسی فراهم آورند.
چنین رویکردی امکان بهره‌برداری عمیق‌تر از ظرفیت‌های بحارالأنوار را فراهم می‌کند و می‌تواند به معرفی ابعاد کمتر شناخته‌شده شخصیت علمی علامه مجلسی در جامعه علمی و پژوهشی جهان اسلام بینجامد.
استمرار تعامل علمی با صاحب‌نظران و پژوهشگران تراث
در ادامه این نشست، محققان و پژوهشگران دبیرخانه کنگره نیز گزارشی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی جاری و مقالات در دست تدوین ارائه کردند و دیدگاه‌ها و برنامه‌های خود را در زمینه بررسی و احیای میراث علمی علامه مجلسی تشریح نمودند.
پژوهشگران دبیرخانه ضمن استقبال از دیدگاه‌ها و پیشنهادهای علمی استاد قیس العطار، بر اهمیت استمرار چنین نشست‌هایی و بهره‌گیری از تجربه‌ها و دانش تخصصی صاحب‌نظران حوزه حدیث و تراث اسلامی تأکید کردند.
این دیدار، فرصتی برای تبادل نظر درباره ظرفیت‌های کمتر بررسی‌شده آثار علامه مجلسی و شناسایی زمینه‌های تازه برای تحقیقات تخصصی فراهم آورد؛ زمینه‌هایی که می‌توانند در برنامه‌ریزی‌های علمی و پژوهشی کنگره مورد استفاده قرار گیرند.
گامی در مسیر احیای جامع میراث علامه مجلسی
دبیرخانه کنگره بین‌المللی علامه محمدباقر مجلسی، با اعتقاد به ضرورت بازشناسی جامع و مستند میراث علمی این عالم بزرگ، بهره‌گیری از دیدگاه‌های استادان و متخصصان حوزه حدیث، نسخه‌شناسی، تاریخ و ادبیات اسلامی را از الزامات پیشبرد اهداف علمی کنگره می‌داند.
نشست علمی با استاد قیس العطار نیز در همین چارچوب، گامی در جهت تقویت تعاملات علمی، شناسایی اولویت‌های پژوهشی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های گسترده بحارالأنوار و دیگر آثار علامه مجلسی به شمار می‌رود.
امید است استمرار این‌گونه نشست‌ها و همکاری میان پژوهشگران و مراکز علمی، زمینه‌ساز شکل‌گیری پژوهش‌هایی عمیق، روشمند و ماندگار درباره میراث حدیثی و علمی علامه مجلسی و معرفی شایسته‌تر جایگاه این شخصیت برجسته در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی باشد.
دبیرخانه کنگره بین‌المللی علامه محمدباقر مجلسی
