معرفی

دکتر محمدتقی سبحانی، استاد و پژوهشگر فلسفه و کلام اسلامی، تحصیلات خود را از سال ۱۳۶۱ در حوزه‌ی علمیه‌ی قم آغاز کرد و پس از پایان سطح، هفت سال در درس خارج فقه و اصول شرکت کرد. او فلسفه‌ی مشاء و حکمت متعالیه را نزد استادان برجسته‌ی حوزه آموخت و در دانشگاه، فلسفه‌ی دین، فلسفه‌ی اسلامی و فلسفه‌ی تطبیقی را تا مقطع دکتری ادامه داد. این پیوند میان سنت حوزوی و پژوهش دانشگاهی در همه‌ی آثار و تدریس‌های او دیده می‌شود.

حوزه‌های پژوهشی او فلسفه‌ی اسلامی و تطبیقی، فلسفه‌ی دین و کلام جدید، عرفان و تاریخ تصوف، و تاریخ و مبانی کلام امامیه است. پژوهش‌های او درباره‌ی ریشه‌ها و مدارس کلام شیعه، از جمله مدرسه‌ی کلامی اصفهان، سیر اندیشه‌ی شیعی را تا عصر صفوی دنبال می‌کند و بستر فکری شخصیت و میراث علامه مجلسی را روشن‌تر می‌سازد. او در دانشگاه‌ها و مراکز حوزوی گوناگون تدریس کرده و عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی است. حاصل کار علمی او ده‌ها مقاله، دو کتاب مستقل و چندین اثر گروهی در حوزه‌ی کلام، فلسفه و اندیشه‌ی دینی است.

سوابق علمی

تحصیلات حوزوی

• ورود به حوزه‌ی علمیه‌ی قم (۱۳۶۱) و پایان سطح (۱۳۶۸)
• هفت سال درس خارج فقه و اصول نزد آیات عظام شیخ جواد تبریزی و وحید خراسانی، و دو سال درس اصول آیت‌الله سید کاظم حائری
• فلسفه‌ی مشاء (اشارات و تنبیهات) نزد آیت‌الله حسن‌زاده آملی (۱۳۷۴–۱۳۷۵)
• حکمت متعالیه (اسفار اربعه) نزد آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله مصباح یزدی (۱۳۷۵–۱۳۷۷)

تحصیلات دانشگاهی

• کارشناسی ارشد فلسفه‌ی دین، مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) (۱۳۷۳–۱۳۷۷)
• کارشناسی ارشد فلسفه‌ی اسلامی، تربیت مدرس (دانشگاه قم) (۱۳۷۷)
• دکتری فلسفه‌ی تطبیقی، تربیت مدرس (دانشگاه قم) (۱۳۸۶)

حوزه‌های تخصصی و پژوهشی

• فلسفه‌ی اسلامی و فلسفه‌ی تطبیقی
• فلسفه‌ی غرب و فلسفه‌ی معاصر، به‌ویژه اگزیستانسیالیسم و فلسفه‌ی تحلیلی
• عرفان اسلامی، تاریخ تصوف و مبانی عرفان ابن‌عربی
• فلسفه‌ی دین و کلام جدید: زبان دین، عقل و وحی، معرفت‌شناسی دینی، عقلانیت دین
• کلام اسلامی و شیعی: ایمان، اسماء و صفات الهی، امامت و معاد
• مبانی فلسفی سکولاریسم و غرب‌شناسی

تدریس

• دروس: عرفان و تصوف، فلسفه‌ی غرب، فلسفه‌ی معاصر و متافیزیک غرب، فلسفه‌ی قرون‌وسطی، ادبیات عرب، فقه و اصول، فلسفه‌ی اسلامی، کلام اسلامی، عقاید امامیه، تاریخ کلام اسلامی و شیعی
• مراکز: حوزه‌ی علمیه‌ی قم (۱۳۶۴–۱۳۷۸)، مؤسسه‌ی امام خمینی (ره) و دانشگاه مفید (۱۳۷۸–۱۳۸۱)، مجتمع آموزش عالی قم، وابسته به دانشگاه تهران (۱۳۷۷–۱۳۸۰)، جامعةالمصطفی العالمیه (۱۳۸۵–۱۳۸۹)، دانشگاه ادیان (۱۳۸۸–۱۳۹۱)

مقالات علمی‌ـ‌پژوهشی

۱. «ایده‌ی بلاکیف در کشاکش دو خوانش وجودی و مفهومی» (با همکاری اکبر قوام کرباسی)، جاویدان خرد، ش ۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۹۰
۲. «بررسی جهت‌داری علوم تجربی از منظر برخی اندیشمندان معاصر: آیت‌الله جوادی آملی، دکتر سروش و حجت‌الاسلام میرباقری» (با همکاری حسین سعدآبادی)، روش‌شناسی علوم انسانی، ش ۷۷، زمستان ۱۳۹۲
۳. «حجیت متشابک منابع معرفت در فهم و تبیین آموزه‌های اعتقادی» (با همکاری سید محمدمهدی افضلی)، تحقیقات کلامی، ش ۲، پاییز ۱۳۹۲
۴. «مدرسه‌ی کلامی اصفهان» (با همکاری محمدجعفر رضایی)، تاریخ فلسفه، ش ۱۱، زمستان ۱۳۹۱
۵. «مؤمن‌الطاق و روش کلامی او» (با همکاری اکبر قوام کرباسی)، کلام اسلامی، ش ۸۵، بهار ۱۳۹۲

منتخب سایر مقالات (مرتبط با تاریخ کلام و اندیشه‌ی شیعی)

• «کلام امامیه؛ ریشه‌ها و رویش‌ها»، نقد و نظر، ش ۶۵، بهار ۱۳۹۱
• «میراث کلامی شیعه در مرحله‌ی تأسیس» (با همکاری محمدجعفر رضایی)، هفت آسمان، ش ۵۲، زمستان ۱۳۹۰
• «شهیدین در کشاکش دو جریان کلامی مدرسه‌ی حله»، نقد و نظر، ش ۵۶، زمستان ۱۳۸۸
• «مدل تأثیر عناصر تاریخی بر تبیین اصل امامت»، امامت‌پژوهی، ش ۱۱، پاییز ۱۳۹۲
• «گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی»، آینه‌ی پژوهش، ش ۳۷، فروردین و اردیبهشت ۱۳۷۵
• «معجزه و خرق عادت از دیدگاه معتزله» (با همکاری سید محمد عالمی)، طلوع، ش ۳۳، پاییز ۱۳۸۹
• «عقل‌گرایی و نص‌گرایی در کلام اسلامی»، نقد و نظر، ش ۳–۴، ۱۳۷۴ (نسخه‌ی عربی در نصوص معاصرة، ش ۵، ۱۴۲۶ ق)
• «درآمدی بر جریان‌شناسی اندیشه‌ی اجتماعی دینی در ایران معاصر» (دو بخش)، نقد و نظر، ش ۴۳–۴۴ و ۴۵–۴۶، ۱۳۸۵–۱۳۸۶
• «جایگاه مسعودی در تاریخ عقاید و ادیان»، آینه‌ی پژوهش، ش ۴۰، مهر و آبان ۱۳۷۵
• «قرآن و سرچشمه‌های تصوف از دیدگاه خاورشناسان معاصر»، بینات، ش ۷، پاییز ۱۳۷۴
• «علم، عقل و عشق در مثنوی مولوی»، نقد و نظر، ش ۳۱–۳۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۲
• نگارش مدخل‌های «تفسیر امام جعفر صادق (ع)» در دانشنامه‌ی جهان اسلام و «اسماء و صفات الهی» در دانشنامه‌ی امام علی (ع) (۱۳۸۱)

کتاب‌ها

تألیف مستقل

• الگوی جامع شخصیت زن مسلمان (تعاریف و ساختارها)، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۵
• مروری بر سنت و سکولاریسم (مصطفی ملکیان، مجتهد شبستری، عبدالکریم سروش)، نشر و پژوهش معنی‌گرا، ۱۳۸۵

آثار گروهی و نظارت علمی

• درآمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام (با همکاری محمدرضا زیبایی‌نژاد)، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۷۹
• شرح حکمت متعالیه (اسفار اربعه) (با همکاری محمدتقی مصباح)، مؤسسه‌ی امام خمینی (ره)، ۱۳۸۰
• جهت‌داری علوم از نظر معرفت‌شناختی (نظارت علمی)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۷
• سرچشمه‌ی حکمت؛ جستارهایی در باب عقل، نبأ، ۱۳۸۸
• آیین عرفی؛ جستارهایی انتقادی درباره‌ی سکولاریسم (نظارت علمی)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۰
• جنسیت و نفس، هاجر، ۱۳۹۱
• دانشنامه‌ی احادیث پزشکی (همکاری)، دارالحدیث، ۱۳۹۳
• عقاید و معارف (با همکاری رضا برنجکار)