پیام آیت‌الله العظمی مظاهری به نشست نکوداشت علامه مجلسی (قدس سره)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

الحمد لله و سلامٌ على عباده الذين اصطفى محمد وآله الطيبين الطاهرين ولا سيما بقية الله في الارضين (ارواحنا فداه)

برگزاری این نشست گرامی را که با عنوان «نکوداشت علامه مجلسی، احیاگر حدیث شیعه و مرزبان میراث اهل بیت (علیهم السلام)» تشکیل یافته است به فال نیک می‌گیریم و از خداوند متعال مسألت می‌کنیم که آن را نقطه عزیمت و آغازی برای یک حرکت و اقدام فرهنگی و علمی شایسته در جهت بازشناسی و معرفی ابعاد شخصیتی آن علامه عالی مقام، مقرر گرداند.

بی‌تردید جناب علامه مجلسی یکی از برجسته‌ترین عالمان نامبردار مکتب تشیع است که نقشی اساسی در تاریخ این مکتب معرفت‌گرا و حفظ و تعمیق و گسترش معارف والای این مکتب داشته است و از این رو حق عظیمی بر ذمه حوزه‌های علمیه تشیع و همه دوستداران و پیروان اهل بیت عصمت و طهارت داشته و خواهد داشت. میراث عظیم علمی و عملی او صدها سال است که چون منابع جوشان و سرشاری، همه حوزه‌های علمیه و علماء دین و پژوهشگران معارف شیعی را برخوردار ساخته و عظمت کار بزرگ او چنان است که باید بی‌شک این علامه عظیم‌القدر را یکی از نقاط ثقل اصلی انتقال شایسته معارف تابناک و انسان‌ساز و جامعه‌پرداز اهل بیت و عترت طاهره (علیهم السلام) به نسلهای بعد از خودش به شمار آوریم. به عبارت دیگر، علامه مجلسی (اعلی الله مقامه الشریف) نه تنها در عصر و زمانه خود یک شخصیت علمی و اجتماعی و تحول‌گرا و تأثیرگذار بوده است بلکه در طول تاریخ تا به امروز نیز آثار و مآثر نیکو و سیره و مسیره شایسته او بر جریان تشیع سایه افکن و مؤثر بوده است.

در عرصه علمی و معارفی جایگاه بی‌نظیر علامه مجلسی حقاً اعجاب‌انگیز است. موسوعه عظیم بحار الأنوار با همه ویژگی‌های درخشان و قابل توجهش، تنها یکی از آثار علمی آن علامه عالیقدر است که البته چون خورشیدی تابان در منظومه آثار علمی مکتب تشیع می‌درخشد گرچه با کمال تأسف باید گفت که حوزه‌های علمیه و معلمان و متعلمان و مبلغان معارف دینی آنچنان که شایسته و بایسته است با این دریای پرگوهر انوار قرآن و عترت آشنایی و انس و قرابت و نزدیکی لازم را ندارند و باید برای رفع این نقیصه تلاش هر چه بیشتری صورت پذیرد.

باری، بحار الأنوار اگرچه قله آثار علامه مجلسی (رحمة الله علیه) است اما شخصیت علمی او منحصر در بحار نیست و آثار حدیثی دیگر ایشان نظیر مرآة العقول که قطعاً بهترین و کامل‌ترین شرح کافی شریف و نیز ملاذ الأخيار که شرح تهذیب شریف است و سایر آثار این علامه بزرگ همگی مواریث عظیم علمی گران‌بهایی است که به سر انگشت عالمانه و جهاد علمی مخلصانه ایشان فراهم آمده است.

در همین راستا نقش بی‌بدیل و برجسته علامه مجلسی (رحمة الله علیه) در عمومی‌سازی معارف اهل بیت (علیهم السلام) و تدوین آثار متعدد فارسی از حق الیقین در موضوع اعتقادات گرفته تا عین الحیاة در اخلاق و مواعظ و تا حلية المتقین در آداب و مستحبات زندگی تا حياة القلوب و جلاء العیون در تاریخ انبیاء و اولیاء طاهره (علیهم السلام) و تا زاد المعاد و تحفة الزائر در ادعیه و زیارات و نظایر این آثار ارزشمند را باید به حق یک فرهنگ‌سازی اجتماعی بی‌نظیر به شمار آورد. ایشان که علی‌رغم موقعیت منحصر به فرد و جایگاه اجتماعی و سیاسی خاص در دوره خود هیچگاه از مخالطت با مردم و نشر و ترویج معارف قرآن و عترت در میان اجتماع و حتی منبر رفتن در مسجد جامع و تفسیر قرآن گفتن برای عموم و حل اختلافات و رفع دعاوی آنان غفلت نورزیده است، به شایستگی هرچه تمام‌تر وظیفه خطیر انتقال مكتوب تعالیم دینی برای بهره‌برداری عموم اهل ایمان را ایفاء نموده و یک دوره معارف تابناک قرآن و عترت که چراغ راه مؤمنان در عقیده و زندگی و دانش دینی است را در آثار متعدد فارسی با نثری روان ارائه فرموده است.

خدمات علامه مجلسی به عرصه علمی منحصر نیست؛ نقش ایشان در سمت شیخ‌الاسلامی حکومت وقت و بهره‌برداری شایسته از این موقعیت مهم در مقابله با انحرافات و بدعت‌های رایج و در تحکیم مبانی تشیع و در رفع ظلم و ستم حاکمان و وابستگان به آنان از مردم و جداسازی تشیع و معارف عالیه آن از خط غلو و تقصیر و مبارزه با اخباری‌گری از یک سو و صوفی‌گری از سوی دیگر و ده‌ها کار و اقدام و حرکت اجتماعی دیگر نیز بسیار قابل توجه و آموزنده و الگودهنده برای عالمان دینی و شایان دقت و بررسی برای پژوهشگران اجتماعی است.

و در کنار این کارنامه درخشان علمی و اجتماعی، سیره عملی شخصی و مقام والای وارستگی و تقوایی و پارسایی این علامه عالی مقام چنان است که به تعبیر برخی از شاگردان ایشان همه اعمال عادی و کارهای مباح او هم رنگ خلوص و اخلاص و عبادت و عبودیت حق تعالی را داشته است. (ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ العَظِيمِ).

به طور خلاصه باید گفت علامه مجلسی مصداق بارز «عالم عامل عاقل» است و این جایگاهی است که حقاً بسیار کم‌نظیر و بی‌بدیل است و جز با مجاهدت عظیم علمی و عملی و عنایت خاصه الهی به دست نمی‌آید. آری علامه مجلسی مصداق این بیان مبارکه قرآن کریم است که: (ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ تُؤْتِي أَكْلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ).

با همه این توصیفات اما مجلسی بزرگ همچنان مظلوم است و شاید اهانت‌هایی که در طول تاریخ از سوی معاندان و جاهلان به این علامه عالی قدر روا داشته شده، به هیچ یک از علماء بزرگ تشیع گفته نشده باشد.

حوزه‌های علمیه تشیع و همه پژوهشگران و محققان معارف قرآن و عترت باید برای رفع این ظلم تلاش نمایند و شخصیت برجسته این مرد بی‌نظیر را در ابعاد گوناگون به درستی بررسی و معرفی کنند. باید از نهاد منبر و رسانه و هنر گرفته تا جایگاه پژوهش و تحقیق و تا پایگاه حوزه و دانشگاه و خلاصه از همه ظرفیت‌های موجود علمی و تحقیقی و اجتماعی برای تبیین آثار و مآثر علامه مجلسی «اعلی الله کلمته»، بهره‌برداری شود. برگزاری برنامه‌های علمی مجلسی‌شناسی و یا جشنواره‌هایی به نام و یاد این مرد بزرگ برای معرفی آثاری که درباره وی و یا در حوزه معارف حدیثی تشیع نگاشته می‌شود و نیز برپایی همایش‌های علمی و تدوین کتب و پژوهش‌های متین درباره زندگی و سیره عملی و آثار علمی این علامه عظیم‌الشأن همه و همه کارهای لازمی است که باید بیش از گذشته بدان پرداخته شود.

امید است این نشست مقدمه و نقطه آغازی برای یک حرکت شایسته درباره علامه مجلسی باشد و دست کم همایش بین‌المللی در آینده نزدیک به همت حوزه علمیه اصفهان برای ایشان برگزار گردد.

بدین منظور لازم است هیأتی علمی تشکیل گردد و اقدامات لازم را با برنامه‌ریزی شایسته به انجام رساند و همه ظرفیت‌های لازم در این زمینه را به دقت شناسایی نموده و مورد بهره‌برداری قرار دهد. به امید خداوند و با عنایات الهی به زودی این هیأت تشکیل خواهد یافت و ان شاء الله تعالی کاری درخور و شایسته را سامان خواهد داد.

از خداوند تعالی برای همه کسانی که در این مسیر با اخلاص و جدیت گام می‌نهند، تأیید و توفیق روزافزون مسألت می‌کنم.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.

حسین المظاهری

۲ / صفر المظفر / ۱۴۴۶ – ۱۷ / مرداد / ۱۴۰۳